Θα φθηνύνει ο λογαριασμός του ρεύματος;
Είναι το ερώτημα που κάνει ο περισσότερος κόσμος, και η ειλικρινής απάντηση είναι όχι στα επόμενα χρόνια, και όχι με βεβαιότητα ποτέ. Το κείμενο εξηγεί γιατί: ο λογαριασμός δεν είναι μόνο η ενέργεια, το κόστος πληρώνεται δεκαετίες πριν την πρώτη κιλοβατώρα, και η τελική τιμή εξαρτάται από αποφάσεις που δεν έχουν παρθεί.
Τι είναι πραγματικά ο λογαριασμός
Ο λογαριασμός ρεύματος δεν είναι το κόστος παραγωγής της ενέργειας που κατανάλωσες. Είναι άθροισμα από διαφορετικά συστατικά: η ίδια η ενέργεια, η χρήση των δικτύων μεταφοράς και διανομής, ρυθμιζόμενες χρεώσεις που χρηματοδοτούν διάφορες πολιτικές, και φόροι.
Αυτό έχει άμεση συνέπεια στο ερώτημα. Ακόμη κι αν το κόστος της ενέργειας μειωνόταν αισθητά, η μεταβολή στον τελικό λογαριασμό θα ήταν μικρότερη, γιατί τα υπόλοιπα συστατικά δεν επηρεάζονται από το ποια μονάδα παράγει.
Υπάρχει και το αντίστροφο. Σε αρκετά σχήματα χρηματοδότησης νέων σταθμών, ένα μέρος του κόστους κατασκευής περνά στους λογαριασμούς ως ρυθμιζόμενη χρέωση, δηλαδή στο κομμάτι που δεν είναι ενέργεια. Σε αυτή την περίπτωση ο λογαριασμός ανεβαίνει πριν αρχίσει να παράγει οτιδήποτε ο σταθμός.
Ο χρόνος: πληρώνεις πολύ πριν πάρεις
Ένα πυρηνικό έργο έχει το κόστος του σχεδόν όλο μπροστά, και τα έσοδά του απλωμένα σε δεκαετίες. Ανάμεσα στην απόφαση και στην πρώτη κιλοβατώρα μεσολαβούν χρόνια αδειοδότησης και χρόνια κατασκευής, και σε όλο αυτό το διάστημα κάποιος χρηματοδοτεί.
Ποιος είναι αυτός ο κάποιος καθορίζει το πότε θα το δει ο καταναλωτής. Αν είναι επενδυτής που ανακτά αργότερα, ο λογαριασμός δεν αλλάζει μέχρι να λειτουργήσει ο σταθμός. Αν είναι σχήμα όπου οι καταναλωτές συνεισφέρουν κατά την κατασκευή, ο λογαριασμός ανεβαίνει από νωρίς με αντάλλαγμα χαμηλότερη τελική τιμή. Αν είναι το κράτος, το κόστος εμφανίζεται στη φορολογία αντί στον λογαριασμό.
Καμία από αυτές τις διαδρομές δεν παράγει φθηνότερο ρεύμα στα επόμενα χρόνια. Το ερώτημα «θα φθηνύνει;» έχει νόημα μόνο για χρονικό ορίζοντα δεκαετιών, και μέχρι τότε η απάντηση για τον σημερινό λογαριασμό είναι όχι.
Γιατί μια μονάδα δεν ορίζει την τιμή
Στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας η τιμή κάθε ώρας διαμορφώνεται από τη συνάντηση προσφοράς και ζήτησης, και συχνά καθορίζεται από την ακριβότερη μονάδα που χρειάστηκε να λειτουργήσει εκείνη την ώρα. Μια μονάδα με χαμηλό κόστος λειτουργίας εισπράττει την τιμή της αγοράς, δεν την επιβάλλει.
Αυτό σημαίνει ότι η προσθήκη μιας μονάδας ρίχνει την τιμή μόνο στον βαθμό που εκτοπίζει ακριβότερη παραγωγή σε αρκετές ώρες. Το μέγεθος αυτής της επίδρασης εξαρτάται από το μέγεθος του συστήματος, το υπόλοιπο μείγμα και το προφίλ ζήτησης.
Υπάρχει και το αντίθετο ενδεχόμενο, που η δημόσια συζήτηση αγνοεί: αν ο σταθμός λειτουργεί με εγγυημένη τιμή υψηλότερη από την τιμή της αγοράς, η διαφορά πληρώνεται από κάπου, συνήθως από τους καταναλωτές. Σε αυτή την περίπτωση το ρεύμα δεν φθηναίνει, απλώς σταθεροποιείται.
Πού στέκει πραγματικά το επιχείρημα
Το επιχείρημα υπέρ των πυρηνικών, εκεί που έχει βάση, δεν είναι το φθηνό ρεύμα. Είναι τρία άλλα πράγματα, και αξίζει να λέγονται με τα ονόματά τους.
Πρώτο, η σταθερότητα. Το καύσιμο είναι μικρό μέρος του κόστους, οπότε το κόστος παραγωγής δεν τινάζεται όταν εκτοξεύονται οι τιμές των ορυκτών καυσίμων. Για μια χώρα που έχει ζήσει ενεργειακή κρίση, αυτό είναι πραγματικό αγαθό, και είναι διαφορετικό από το φθηνό.
Δεύτερο, η ένταση εκπομπών. Είναι πηγή χαμηλών εκπομπών, όχι πράσινη ή ανανεώσιμη, και η αξία αυτού εξαρτάται από το τι εκτοπίζει στο συγκεκριμένο σύστημα.
Τρίτο, η κατανεμητέα παραγωγή που δεν εξαρτάται από τον καιρό, με τα κόστη συστήματος που αυτό συνεπάγεται και για τις άλλες τεχνολογίες. Και αυτό είναι πραγματικό, και ποσοτικοποιείται μόνο μέσα σε συγκεκριμένο σύστημα.
Όποιος υπόσχεται φθηνότερους λογαριασμούς είτε μιλά για ορίζοντα δεκαετιών χωρίς να το λέει, είτε δεν έχει κάνει τον υπολογισμό.
Συχνές ερωτήσεις
Στη Γαλλία δεν έχουν φθηνότερο ρεύμα λόγω πυρηνικών;
Η σύγκριση δεν μεταφέρεται. Το γαλλικό σύστημα χτίστηκε σε άλλη εποχή, με κρατική χρηματοδότηση, σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα και με ήδη αποσβεσμένο μεγάλο μέρος του στόλου. Η τιμή που πληρώνει ο σημερινός Γάλλος καταναλωτής αντανακλά ιστορικές αποφάσεις και ρυθμιστικές επιλογές, όχι το κόστος ενός νέου σταθμού σήμερα.
Πόσο θα ανέβαινε ο λογαριασμός στη διάρκεια της κατασκευής;
Εξαρτάται αποκλειστικά από το μοντέλο χρηματοδότησης, και για την Ελλάδα δεν έχει επιλεγεί κανένα, οπότε κάθε αριθμός θα ήταν επινοημένος. Σε σχήματα όπου οι καταναλωτές συνεισφέρουν κατά την κατασκευή η επίπτωση είναι άμεση· σε καθαρά ιδιωτικά ή κρατικά σχήματα δεν εμφανίζεται στον λογαριασμό αλλά αλλού.
Δεν είναι πιο φθηνές οι ανανεώσιμες;
Σε κόστος ανά μονάδα παραγόμενης ενέργειας, ναι στις περισσότερες σημερινές συγκρίσεις. Το ερώτημα όμως δεν είναι μόνο ποια πηγή παράγει φθηνότερα αλλά πόσο κοστίζει το σύστημα που τις συνδυάζει, μαζί με εφεδρεία, αποθήκευση και ενισχύσεις δικτύου. Αυτό το κόστος συστήματος διαφέρει ανά τεχνολογία και ανά χώρα, και δεν φαίνεται στους συνηθισμένους δείκτες σύγκρισης.
Ποιο είναι το τίμημα αν δεν γίνει τίποτα;
Δίκαιο αντερώτημα, και δεν απαντιέται εδώ με αριθμό. Το σταθερό είναι ότι κάθε επιλογή έχει κόστος, μαζί με τη μη επιλογή: εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα, έκθεση στη μεταβλητότητα των τιμών, και το κόστος των εκπομπών. Η σύγκριση που έχει νόημα δεν είναι πυρηνικό απέναντι στο τίποτα, αλλά ένα πλήρες σενάριο συστήματος απέναντι σε ένα άλλο πλήρες σενάριο.
- Συντάκτης
- Απόστολος
- Τεχνικός έλεγχος
- Δεν έχει γίνει ανεξάρτητος τεχνικός έλεγχος
- Χρηματοδότηση
- Καμία. Η πλατφόρμα δεν χρηματοδοτείται από κανέναν.
- Σύγκρουση συμφερόντων
- Ο συντάκτης εργάζεται ως μηχανικός στον πυρηνικό κλάδο. Η πλατφόρμα δεν χρηματοδοτείται από κανέναν. Πλήρης δήλωση στη σελίδα σύγκρουσης συμφερόντων.