Από την απόφαση στο ρεύμα: πόσα χρόνια θα έπαιρνε στην Ελλάδα

Τι πρέπει να υπάρξει πριν από κάθε τεχνική απόφαση

Πριν επιλεγεί τεχνολογία, πριν συζητηθεί τοποθεσία και πριν μπει μπετόν, μια χώρα χωρίς πυρηνικό πρόγραμμα χρειάζεται τρία πράγματα που δεν αγοράζονται.

Το πρώτο είναι νομικό πλαίσιο: νόμος που ορίζει ποιος αδειοδοτεί, με ποια κριτήρια, ποιος ευθύνεται σε περίπτωση ζημίας, και πώς εντάσσεται η χώρα στις διεθνείς συμβάσεις για ασφάλεια, διασφαλίσεις, φυσική προστασία και αστική ευθύνη.

Το δεύτερο είναι ρυθμιστική αρχή με πραγματική ικανότητα να αξιολογήσει σχεδιασμό. Η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας έχει αποστολή στην ακτινοπροστασία και στον έλεγχο ραδιολογικών δραστηριοτήτων· η αδειοδότηση και εποπτεία σταθμού ηλεκτροπαραγωγής είναι διαφορετικό αντικείμενο, με διαφορετική νομική βάση και διαφορετικές εξειδικεύσεις.

Το τρίτο είναι άνθρωποι. Μηχανικοί σε νετρονική, θερμοϋδραυλική, υλικά, σεισμική μηχανική, ψηφιακά συστήματα ελέγχου, ανθρώπινους παράγοντες, και στη ρυθμιστική πλευρά και στην πλευρά του φορέα. Αυτοί εκπαιδεύονται σε βάθος χρόνου και δεν προσλαμβάνονται μαζικά από την αγορά.

Η σειρά των σταδίων

Μετά τη θεσμική βάση έρχεται η προκαταρκτική φάση: εθνική ενεργειακή στρατηγική που εξηγεί γιατί, μελέτες σκοπιμότητας που εξετάζουν αν το σύστημα το σηκώνει, και διερεύνηση περιοχών με τεχνικά κριτήρια. Παράλληλα τρέχει η διαβούλευση, που δεν είναι διαδικαστική λεπτομέρεια αλλά καθορίζει αν το έργο έχει νομιμοποίηση.

Ακολουθεί η επιλογή τεχνολογίας και προμηθευτή, με διαγωνιστική διαδικασία και διαπραγμάτευση συμβάσεων που περιλαμβάνουν και το ποιος σηκώνει το ρίσκο υπέρβασης. Έπειτα η αδειοδότηση, που είναι αλυσίδα: αξιολόγηση σχεδιασμού, άδεια χώρου, άδεια κατασκευής, εγκρίσεις κατά τη διάρκεια, άδεια λειτουργίας.

Η κατασκευή τρέχει μέσα σε αυτή την αλυσίδα, όχι μετά από αυτήν, με σημεία όπου η δουλειά σταματά μέχρι να δοθεί έγκριση. Και πριν τη λειτουργία υπάρχει η φάση θέσης σε λειτουργία: δοκιμές συστημάτων, φόρτωση καυσίμου, σταδιακή ανύψωση ισχύος, καθεμία με δική της έγκριση.

Παράλληλα με όλα αυτά τρέχουν πράγματα που συχνά ξεχνιούνται: εξασφάλιση προμήθειας καυσίμου για τη ζωή της μονάδας, σχέδιο διαχείρισης καταλοίπων, ταμείο αποξήλωσης, σχέδιο ετοιμότητας έκτακτης ανάγκης με τη συμμετοχή της πολιτικής προστασίας, και ενισχύσεις του δικτύου ώστε να δεχτεί τη μονάδα.

Τι συμπιέζεται και τι όχι

Μερικά στάδια τρέχουν παράλληλα και εκεί κερδίζεται χρόνος. Η θεσμική προετοιμασία μπορεί να γίνεται ενώ ωριμάζουν οι μελέτες. Η εκπαίδευση προσωπικού μπορεί να ξεκινήσει πολύ νωρίς και πρέπει.

Άλλα δεν συμπιέζονται. Η ρυθμιστική αξιολόγηση περιορίζεται από τον αριθμό των ειδικών που μπορούν να την κάνουν, και αυτοί δεν πολλαπλασιάζονται με χρήμα σε σύντομο χρόνο. Η διαβούλευση επιταχύνεται μόνο εις βάρος της νομιμοποίησης, που είναι ο πιο ακριβός τρόπος να κερδίσεις χρόνο.

Υπάρχει και ένας μηχανισμός που μεγεθύνει καθυστερήσεις: η υποβολή ανώριμου φακέλου. Ένας σχεδιασμός που κατατίθεται πριν ολοκληρωθεί οδηγεί σε αξιολόγηση που κυνηγά κινούμενο στόχο, και κοστίζει περισσότερο χρόνο απ' όσο υποτίθεται ότι εξοικονομεί.

Γιατί δεν δίνεται εδώ αριθμός

Θα ήταν εύκολο να γραφτεί ένα εύρος ετών, και θα διαβαζόταν σαν εκτίμηση. Δεν θα ήταν: για την Ελλάδα δεν υπάρχει επιλεγμένη τεχνολογία, δεν υπάρχει θεσμικό πλαίσιο για ηλεκτροπαραγωγή, δεν υπάρχει αποφασισμένο σχήμα χρηματοδότησης, και δεν έχει ξεκινήσει τίποτα από τα παραπάνω. Ένας αριθμός χωρίς αυτά είναι επινόηση με τη μορφή πρόβλεψης.

Αυτό που μπορεί να ειπωθεί με ασφάλεια είναι ποιοτικό και αρκετά κατατοπιστικό: πρόκειται για ορίζοντα που μετριέται σε δεκαετίες και όχι σε χρόνια, το αργό κομμάτι είναι θεσμικό και ανθρώπινο και όχι κατασκευαστικό, και η πρώτη μονάδα μιας χώρας αργεί συστηματικά περισσότερο από κάθε επόμενη.

Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι η πυρηνική ενέργεια δεν είναι απάντηση σε τρέχουσα ενεργειακή πίεση. Ό,τι κι αν αποφασιζόταν, δεν θα άλλαζε τίποτα στα επόμενα χρόνια. Είναι επιλογή για το μείγμα των δεκαετιών που έρχονται, και αξιολογείται με αυτό το μέτρο.

Μια τελευταία παρατήρηση για τα SMR, που παρουσιάζονται συχνά ως συντόμευση: μικρότερη μονάδα σημαίνει δυνητικά συντομότερη κατασκευή, δεν σημαίνει συντομότερη θεσμική προετοιμασία. Ελάχιστα σχέδια λειτουργούν ή κατασκευάζονται σήμερα, και η αδειοδότηση, η χρηματοδότηση, το καύσιμο και η παραγωγή σε σειρά παραμένουν ουσιώδεις αβεβαιότητες.